TÜPOLOJİ 2008
Program: -
Yer Location: İstanbul, Camialtı Naval Docks
Tür Type: İMKAN-MEKAN İstanbul 2010 Kültür Başkenti
Ekip Team: Sevince Bayrak, Oral Göktaş
Bazı endüstri yapıları büyükler için harikalar diyarı gibidir. İçeri adım attığınızda makinelerin, üretim süreci için tasarlanmış devasa mekanların yanında küçücük kalırsınız. Günlük hayatta karşılaştığımız şeyler insan ölçeğine göre tasarlandığından ve bu yapılar akla hayale gelmeyecek gereksinimler için üretilmiş detaylarla dolu olduğundan, gördüklerinizden etkilenmek için makine estetiğine hayran mimarlardan olmanız gerekmez. Üst üste yığılmış tonlarca malzeme, karnı yarılmış bir vapur, desibeli yükseldikçe çarpıcılaşan alet sesleri orada çalışanlar için sıradandır ancak ziyaretçiler için cezbedicidir. Camialtı Tersanesi, böyle yapılardan oluşmuş bir tesis ve şehrin merkezinde, dev duvarlar arkasında, birkaç yüzyıldır değişen üretim teknolojilerinin aynı anda izlenebileceği bir üretim merkezi. Üstelik tarihi endüstri yapılarının tersine, yalnızca yukarıda sözünü ettiğimiz fantastik öğelerden ibaret değil, içeride halen aktif olarak üretim yapılıyor ve şehrin değerli arazilerinden birine kurulu olan tersanenin akıbeti ile ilgili tartışmalar yaşanıyor. Bütün bu tartışmalar sürerken, tersanenin işlerliğini göz önünde bulundurarak, bu makineler ve üretim için tasarlanmış alanı nasıl insanlar için işlevli hale getirebiliriz? Bu sorunun yanıtını tersanenin kendi işleyişi içinde bulmanın daha çok katmanlı senaryolar ortaya çıkaracağını varsaydık. Böyle bir üretim yapısı içerisinde küçük ölçekli müdahalelerle kamusal mekanlar yaratmak için tersanede mevcut bulunan malzemeler kullanılarak yeni sahneler yaratılabilir. Tersanede yığılı bulunan irili ufaklı yüzlerce metal tüp, hal değiştirerek açık alanlarda başka şeylere dönüşebilir. Tüpoloji, madde gibi mekanın da hal değiştirerek yeniden oluşabileceği fikrinin somutlaşmasıdır. Üst üste yığılı tüpler, farklı malzemelerle birleşerek açık alanlarda oturma elemanları, saçaklar, aydınlatma elemanları, saksılar ve sergileme elemanları olarak kullanılabilir. Endüstriyel üretim sürecinde kullanılan maddeleri, kamusal mekanlar ve ürünler tasarlamak için kullanmak, küçük ölçekli müdahaleleri tersanenin süregiden döngüsünün bir parçası olarak düşünmeyi sağlayabilir. Mevcut elemanları kullanmak niceliksel olarak değilse de operasyonel olarak müdahalenin ölçeğini küçültür. Daha da önemlisi kendisi başlı başına bir deneyim sunan tersanenin kente açılması için gereken alt yapıyı, içerideki mevcut malzemeleri kullanarak üretmeyi sağlar. Tersanenin işleyişinin ve üretim sürecinin bir parçası olarak kamusal mekan üretimi tüpolojidir.
Kapalı mekanlar oluşturmak yerine açık ve yarı açık alanlar önererek tersanenin ve tersane yapılarının sıradışı manzarasını, bu mekanların tamamlayıcısı bir arka fon olarak kullanabileceğimizi düşündük. Yüklenen işlevleri sadece bir başlangıç olarak öngördük. Bu işlevler ihtiyaçlara ve kullanıcıların hayal gücüne göre değişebilir. Ziyaretçilerin bir köşede yığılı duran ve tersanenin aktif işleyiş mekanizmasında önemli bir rol oynayan metal tüpleri, başka bir köşede bu endüstri yapısını başka işlevler için kullanıma açan kamusal mekanları ortaya çıkaran elemanlar olarak deneyimlemesi, müdahalenin ana karakterini oluşturur. Endüstri yapılarının kente açılması için tersaneyi işlevi sonlanmış bir egzotik mekanlar silsilesi olarak değil, şu anki aktif haliyle kamusal mekanlar sunabilecek bir yerleşke olarak tahayyül ettik ve şehrin merkezinde çift taraflı işleyen bir organizasyon öngördük. Bir anda hal değiştiren, gemi üretimi yerine kamusal eleman üretimine yarayan tüpler aslında hala tersanenin hikayesinin bir parçasıdır, yalnızca artık makineler yerine insanlar için anlatılan bir hikayenin.